KOCAELİ KİTÂBELERİ

İzmit’in simgesi olan Saat Kulesi 1318 (1902/03)’ de Mutasarrıf Musa Kâzım Bey tarafından mimar Vedat Tek Bey’e yaptırılmıştır.

Kulenin üç tarafında bulunan çeşmelerin alınlıklarında kitâbeler var ise de sadece batı cihetindeki kitâbe tam okunabilmekte, diğerlerinden güney cihetinde olandan “Sâl-Kamerî”, kuzeydekinden “Kesb-i Kameriyye” seçiliyor. 

Kule’nin batı yüzündeki kitâbe

Belediye itdi inşâ bu kuleyle çeşmeyi Sîne-i Kameriyye 1318 (1902/03) (*)

Çeşmenin Kitâbesi

Çeşme-i lâtif Pertev Mehmed Paşa

Sene 987 (1579)(*)

Besmeleyle kana kana çeşme-sârdan kevser iç

Merhûm Hacı İsmail Ağa dâmâdı Ali Ağa’nın hayrâtıdır 1302 (1884/85) (*)

Mâşâllah

Bu çeşme haznesi tecdîdin eyleyen merhûm

İnçe el-Hâc Mehmed Ağa zevcesi Zeliha’dır

Deyince besmele her derde ider derman

Hayat-ı cümle-i eşyâ kamû mine’l-mâ’dır

Sene 1198 (1783/84) (*)

Çeşmenin Kitâbesi

Emine Hacce zâtü’l-hayr merhûme

Vasiyyet ile itdi çeşme-i icrâ

Gelüb bir teşnegâr didi târihini

Şehîd-i Kerbelâ aşkına iç mâ

1163 (1749/50)(*)

İzmit’in Orhan Câmii yanında bulunan çeşmenin kitâbesinden ve çeşitli kaynaklardan öğrenildiğine göre, Canfedâ Hâtun tarafından yaptırılmış, zamanla harâb olmaya yüz tutmuş olduğundan Sultan II. Mahmud sarayının hazinedar ustası Su`âda Usta tarafından 1242 (1826) yılında suyun kaynağından itibaren tamamen tamir ettirilmiştir.

Üst kısmındaki Sultan II. Mahmud’un tuğrası 1928′ de kazıtılmış bulunan çeşmenin kitâbesi: 

              ORHAN (CANFEDÂ KETHÜDA KADIN) ÇEŞMESİ 

               Sahibetü’l-hayr Canfedâ Kethüda Kadın merhûmenin İznikmid derûnunda inşâ ve  icrâsına muvaffaka oldukları

                Çeşmeleri su yollarının murûr-i zaman ile mecrâları müşrif-i harâb ve muattal olmağla

                Muahharen menba`ından külliyen tamir ve çeşmelere icrâya muvaffak olan hâlâ ser levha-i

               Şehinşâh-ı cihân hazret-i Gâzi Sultân Adlî Mahmûd Hân  medde zilâl-i

                Devletehü ilâ ahirü’d-devrân efendimiz hazretlerinin haremsarây-ı hümâyûnlarında Hazinedâr ustalık

                Rütbe-i celilesiyle şerefyâb olan aliyyetü’ş-şân Su`âda usta hazretlerinin imârına  muvaffak oldukları hayrâtdır. Sene 1242

CANFEDÂ HÂTUN

Yaptığı hayır eserleri ile tarihimizin unutulmaz simalarından biri olan Canfedâ Hâtun, Sultan III. Murad’ın annesi Nurbânu validenin en makbul cariyesi idi ve ölürken hareme nâzır olması için oğluna vasiyet edilmişti. Bunun üzerine harem kethüdası olduktan sonra sarayda çok şöhret kazanmış ve Sultan III. Mehmed zamanında çok yüksek bir maaşla Saray-ı Atik’de inzivaya çekilmişti. Burada saraylıların evlenmelerine memur edilmiş ve maaşı bir misli daha yükseltilerek muazzezen 1014 (1605) irtihâl eylemiştir. Eyüpsultan’da medfundur. Deli İbrahim Paşa kardeşidir.

İzmit Orhan mahallesinde bulunan çeşmesinden başka İstanbul Karagümrük’de “Kethüda Kadın” ismiyle şöhret bulmuş bir câmii ve mektebi; Beykoz Akbaba’da diğer bir câmii ve tek hamamı; Saraçhane yakınında bir sebili ve yanında çeşmesi vardır. Ayrıca İzmit Kilez deresi üstünde bulunan ve “Kız Köprüsü” denilen köprü Canfedâ Hâtun’un hayır eseridir. (*)

(*)Ahmet Nezih Galitekin, “Kocaeli Su Medeniyeti Tarihinden Birkaç Damla”