Hanımların mezar taşları, bir kadının incelik ve letâfetini en güzel şekilde ortaya koyan çiçeklerle süslüdür. Osmanlı hanımları günlük hayatta hotoz taktıkları için, hotoz başlıklı mezar taşları da görmek mümkündür.

Osmanlı’da genç yaşta, evlenmeden ölen bayanların mezar taşları duvak şeklinde yapılmakta, bu mezarların ayak taşına kırılmış bir gül goncası işlenmektedir. Bazı hanımların mezar taşlarında yıldız şeklinde bir arma bulunmaktadır.

Kadın mezar taşlarında 18. yüzyıldan sonra Batı tesiri süsleme çok fazla hissedilir. Uzaktan bakıldığında çiçeklerle sarılmış bir kadın heykelini andıran taş, sembolizm açısından bir zirvedir.**   

Ey masal ve hikaye olmuş, kendinden geçmiş adam!

Masalı ne vakte kadar dinleyeceksin?

Bir kabrin başına git de dur ve düşün!

Ey bilgisiz kişi!

Ömrünün atlasını, gurur terazisi ay makasıyla parça parça edip duruyor.

Sen hala “Yıldızım beni hep güldürseydi” deyip duruyorsun.

Hz. Mevlana

     Mezar taşlarının üzerindeki kitâbelerde en çok rastlanan Hüvel’l-Bâkî ibaresi, değişik şekillerde istiflenmiş ve insanı büyüleyen kendine çeken her ayrı usta tarafından özenle yazılmıştır.

    Hû: Türkçesi O’dur. Gösterme adıdır diyenler olduğu gibi, Zât adı diyenler ve bu adı, Allah’ın en büyük adı sayanlar da vardır.

    Bâkî: Bir nesnenin varlık süresi, ilk durumu üzere sürüp gitmesi demektir. Fenâ’nın tersidir. Bir de görüp gözetmek, bakmak manasına gelir.

    Buna göre Bâkî (kalan, kalıcı) Hüve’l-Bâkî (O Kalıcıdır.) Yani yeryüzünde herşey fânidir, gelip geçicidir. Bâkî olan yalnız ve ancak Allah’tır.  

Kakılır bir yerde, kalır oyuncak,

Kurgular biter.

Ölüm… O geldi mi ne var korkacak?

Korkular biter.

Fikir, açmaz artık beyinde kuyu;

Burgular biter.

Unuturuz hayat adlı uykuyu,

Uykular biter.

Biter, her şey biter; ses, şekil ve renk,

Kokular biter.

Kabir sualiyle kapanır kepenk,

Sorgular biter.

Necip Fazıl

İslam’da kabir ziyareti bir maksada binaen yapılır. Bu maksadı Resul-i Ekrem Efendimiz şöyle açıklamışlardır: “Kabirleri ziyaret etmek isteyen ziyaret etsin. Çünkü kabir ziyareti bize ahireti hatırlatır.” ( Tirmizi, Ebu Davut )

Kabir ziyaretinin asıl amacı ibret almak, ölümü ve ahireti hatırlamak olmalıdır. Ziyarette bulunan kişi, ahireti hatırlamalı, dünyanın geçici olduğunu ve bi gün kendisininde öleceğini düşünmelidir.

Nasibin baş ucunda bir Hüve’l-Bâkî’li mermermiş,

Senin artık mekanın servilik altında bir yermiş…

H. Suat Yalçın

     Mezar taşları, taş işçiliği ve edebi özelliği yanında yazı sanatı bakımından da önemlidir. Sanatta üslup sahibi hattatlar yazdıkları mezar taşı kitâbelerinin sonuna bazen isimlerini de yazmışlardır. Yani ketebe atmışlardır. Türk hat sanatı açısından önemli bazı örnekler, mezar taşı kitâbelerinde bulunmaktadır.**

O demde ki perdeler kalkar, perdeler iner,

Azrâile “hoşgeldin” diyebilmekte hüner…

(1976)

Öleceğiz; müjdeler olsun, müjdeler olsun!

Ölümü de öldüren Rabbe secdeler olsun!

(1982)

Necip Fazıl

“Küllü nefsin zaikatü’l-mevt” (Bütün nefisler ölümü tadacaktır.) ayetinde olduğu gibi dünyaya gelen bütün canlılar ölümlüdür. Ancak zaman içinde yaşayan insan hakkında bilgi, ortaya koyduğu eserleri ve onun adına dikilen mezar taşlarından öğrenilir.

Atalarımızın Anadolu’ya ne zaman geldikleri, ilk olarak nerelere yerleştikleri, Anadolu’nun kaç yıldır Türk vatanı olduğu, adları, ünvanları, kişilikleri yine mezar taşları ile Anadolu’nun bir tapusu olarak gözler önündedir.

Mezar taşları birer yazılı kaya gibi yurdun bütün köşe ve bucaklarında, tarihi vesika olarak durmaktadırlar.**

Mezar sonsuzluğun kapısıdır.

Samipaşazade Sezai

Ölüm ebediyete açılan ilk perdedir.

Muhammed İkbal

Yeryüzünün mezardan başka beşiği yoktur.

Firdevsi