KOCAELİ KİTÂBELERİ

     Mezar taşı kitâbelerinin baş kısmında Arapça veya Osmanlıca olarak Allah’ın kuvvet ve kudreti ile bekâsına işaret eden, yahut ölümün mukadder olduğuna işaret eden bir cümlecik bulunur. Buna “serlevha” denmektedir. Mezar taşlarının büyük kısmında bu ibarelerden birisi yer almaktadır.

1. Lâ ilahe illallah

2. Hüve’l-Hayyu’l- Lâyemût

3. Hüve’l-Hayyu’l-Bâkî

4. Âh mine’l-firâk

5. El-Firâk

6. Allah Lâ ilâhe illallah Muhammedün Resûlullah

7.Lâ Taknatû min rahmetillah  8. Hüve’l-muîn

9. Allah Bes Bâki Heves  10. Hüve’l-Hayy

11. Âh mine’l-mevt

Evâil: Ayın 1-10. günleri arasını

Evâsıt: Ayın 11- 20. günleri arasını

Evâhir: Ayın 21- 30. günleri arasını

Gurre: Ayın ilk gününü

Selh: Ayın son gününü ifade etmek üzere kullanılmıştır.

     Bazı mezar taşı kitâbelerinin metni manzum olarak tertip edilmiş vefat tarihi de, son mısrada ebced hesabı ile düşürülmüştür.

     Bilindiği gibi ebcedde, İslâm harflerinin her birinin sayısal bir değeri bulunmaktadır. Manzum olarak tertiplenen kitâbede, kitâbe konusu işlenmekte son mısrada ise, mısranın  harflerinin sayı toplamının mevtanın ölüm tarihini vermesi sağlanmaktadır.

Orhan Câmii Hazîresi 4.Kitâbe de bunu örneklemek mümkündür.Şüphesiz bu mahâret ve sanat isteyen bir durumdur.

   Mezar taşlarının, taş işçiliği ve edebî özelliği yanında yazı sanatı bakımdan önemi bulunmaktadır. Mezar taşlarında genellikle celî sülüs, celî talik, kûfi yazı çeşitleri kullanılmıştır. Sanatta üslup sahibi hattatlar yazdıkları mezar taşı kitâbelerinin sonuna imzalarını atmışlardır. İmza sadece hattat ismi olduğu gibi genelde “bunu yazan” anlamına gelen Arapça “ketebehû” fiiliyle birlikte de kullanılmıştır.

        Mezar taşında ölen kimsenin kimlik bilgileri, hayatta iken taşıdığı ünvanları, bazı dua cümleleri ile birlikte verilmiştir. Bu ifadeler gayet kısa olabildiği gibi son derece uzun ifadelerle de verildiği olmuştur. Kimlik bilgileri yanında vefat sebebinin yazılı olduğu taşlar da bulunmaktadır.

Mezar taşlarında kullanılan hicrî takvim ve sembolleri şunlardır:

1- Muharrem: mim  2- Safer: sad   3- Rebiulevvel: râ

4- Rebiulâhir: rı        5- Cemaziyelevvel: câ

6- Cemaziyelâhir: cim     7- Recep: be

8- şaban:şın      9- Ramazan: nun

10- Şevval: lâm  11- Zilkade: zâ

12- Zilhicce: zel

     Mezar taşında yer alan bütün ifadelerin sonunda mevtanın ölüm tarihi yer almaktadır. Bu tarih sadece hicrî yıl olduğu gibi  ay ve yıl yahut gün, ay ve yılın yer alması  şeklinde de olmuştur. Bazen tarihin hangi gün olduğu da yazılmıştır.

 Ölüm  tarihi, özel gün ve gecelere denk düşmüşse bunlar da kaydedilmştir. Osmanlının son dönem mezar taşlarında hicrî tarih yanında rûmi tarihin de kaydedildiği olmuştur.