Mezar taşı kitâbelerinde üç önemli özellik, sanat göze çarpmaktadır. Taş işçiliği, yazı sanatı ve mezar taşlarında bulunan dînî ve edebî ifadeler… Yapı olarak mezar taşları birbirlerine benzer özellikler göstermektedir. Ana farklılık erkek ve bayan mezar taşlarında görülür.
Erkek mezar taşlarında ölünün statüsüne göre bir başlık bulunmasına karşın, kadın mezar taşlarında çiçek motifleri, başlık olarak yer alır.
Osmanlı’da batılı anlamda bir heykel geleneği yoktur.Batıda en, boy ve derinliği olan insan ve hayvan figürleri çalışılmasına karşılık, Osmanlı’da özellikle mimari unsurlarda çok farklı bezemelere sahip taş işçiliği kullanılmıştır. Bunun yanında mezar taşı kitâbeleri, taş işçiliği olarak çok zengin örnekler olarak karşımıza çıkmaktadır. Genelde, kadın ve erkek mezar taşı olarak iki grupta toplanan bu taşlar, kendi içinde de farklılıklar göstermektedir.
Erkek mezar taşlarında, sosyal statü gereği, başlıkları çok çeşitlidir. Erkek mezar taşları başlık taşımalarına karşlık, kadın mezar taşlarında daha çok kadın zarâfetini yansıtan çiçek motifleri bulunmaktadır.
Kadın olsun erkek olsun bir mezar taşı kitâbesinin yapısı şu bölümlere ayrılabilir.
1- Başlık ve Sembol
2- Serlevha
3- Kimlik
4- Dua
5- Tarih
Erkek mezar taşı kitâbelerinde mevtanın sosyal hayattaki statüsünü yansıtan, başlıklar ve semboller mezar taşı kitâbelerine işlenmiştir. Her halde dünya üzerinde pek az toplum, mezar taşlarını usta işi bezemeler, lâleler, sümbüller ve sair nebatat ile süsleyip mezarlıklarını Osmanlılar kadar şenlendirebilmiştir. Şüphesiz erkek mezar taşlarının en dikkat çeken kısmı başlıklarıdır.
Başlıkları kavuklar, fes ve tarikat tâcları olmak üzere 3 ana kısma ayırabiliriz.
Yorumlar